روز جهانی ساعت(World Watch Day): جشنواره ‌ای نوپا برای هنر زمان ‌سنجی

در دنیای امروز که هر لحظه‌ با اعداد و ارقام ساعت‌ ها گره خورده، هنوز جای یک روز جهانی برای خود «ساعت» خالی بود. روز جهانی ساعت (World Watch Day) از سال ۲۰۲۵ ایجاد شد تا این خلأ را پر کند. روزی که نه فقط برای ساعت‌ ها، بلکه برای تمام آن هنر، تاریخ و نوآوری‌ که در پس هر تیک‌ تاک ساعت نهفته است، جشن گرفته ‌شود. در این مقاله به بررسی تاریخچه و علت شکل‌ گیری این روز جهانی ساعت، اهداف و نحوه برگزاری نخستین دوره آن، و مروری کوتاه بر سیر تحول ساعت می‌پردازیم.

چرا و چطور «روز جهانی ساعت» متولد شد؟

ایده تأسیس روز جهانی ساعت، از یک ضرورت فرهنگی و صنعتی سرچشمه گرفت. صنعت ساعت‌ سازی و به‌ ویژه ساعت سازی مکانیکی، در سال ۲۰۲۰ به‌ عنوان میراث فرهنگی نا ملموس بشریت در فهرست یونسکو ثبت شد، اما هیچ روز جهانی اختصاصی برای بزرگداشت آن وجود نداشت. این نقص، نقطه آغاز حرکتی شد که در نهایت به ایجاد «روز جهانی ساعت» انجامید.

این روز در تاریخ ۷ آوریل ۲۰۲۵ یعنی (۱۸ فروردین ۱۴۰۴) در زمان نمایشگاه «ساعت و شگفتی‌ ها ژنو» (Watches and Wonders Geneva) و در قالب یک پنل تخصصی با موضوع «میراث فرهنگی نا ملموس یونسکو و فرهنگ ساعت‌ سازی» رسماً معرفی شد. برخی از نهادهای بنیان ‌گذار شامل بنیاد عالی ساعت ‌سازی (Fondation de la Haute Horlogerie) جایزه بزرگ ساعت‌ سازی ژنو، بنیاد کتابخانه ساعت، بنیاد هوروپدیا، انجمن ساعت‌ شناسی نیویورک، آرک هورلوژه، فرهنگ هانتانگ، لو فیگارو و یوروپا استار در این پروژه نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کردند.

حالا چرا روز ۱۰ اکتبر؟

انتخاب تاریخ ۱۰ اکتبر (۱۰/۱۰) کاملاً نمادین است. این تاریخ به ‌طور مستقیم به نمایش کلاسیک عقربه ‌های ساعت در موقعیت «۱۰ و ۱۰ دقیقه» اشاره دارد. همان حالتی که در اکثر تبلیغات ساعت ‌ها هست و به ‌عنوان «لبخند ساعت» شناخته می شناسیم. حالتی که عقربه ‌ها شکلی شبیه به یک لبخند را روی صفحه ساعت ایجاد می ‌کنند. این انتخاب، هم از نظر زیبایی ‌شناسی و هم به‌ عنوان یک سنت دیرینه در صنعت ساعت‌ سازی، کاملاً بی‌ نقص به نظر می‌ رسد.

نخستین دوره برگزاری: جشنی در مقیاس جهانی

اولین دوره روز جهانی ساعت در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ (۱۸ مهر ۱۴۰۴) برگزار شد و با استقبالی گسترده و موفقیتی چشمگیر روبرو شد. این رویداد با هدف برجسته ‌سازی ارزش‌ فرهنگی، تاریخی و اجتماعی ساعت طراحی شده بود. هنری که هم باستانی است و هم فوق‌ العاده مدرن.

برنامه‌ها و رویدادها

برگزاری این روز به ‌صورت ترکیبی (حضوری و دیجیتال) و همزمان در سراسر جهان انجام شد. رویدادهای حضوری در بیش از ۲۵ کشور برگزار شد و مجموع دسترسی آنلاین آن از طریق شبکه‌ های اجتماعی و رسانه‌ ها به بیش از ۶ میلیون رسید. 

هشتگ رسمی #worldwatchday نیز به ‌عنوان نماد این روز جهانی معرفی شد.

برخی از مهم‌ ترین رویدادهای برگزار شده در نقاط مختلف جهان عبارت بود از:

• در ژنو، موزه هنر و تاریخ نمایشگاهی با عنوان «حتی یک ساعت خراب هم روزی دو بار زمان درست را نشان می‌دهد» را دقیقاً در ساعت ۱۰:۱۰ افتتاح کرد. 
• در نیویورک، انجمن ساعت ‌شناسی نیویورک درهای خود را به روی بازدیدکنندگان در منهتن گشود. 
• در لشو دو فون سوئیس، موزه بین ‌المللی ساعت ‌سازی تورهایی درباره تاریخ ساعت‌ برگزار کرد. 
• در استکهلم، جوایز ساعت نوردیک بهترین ‌های ساعت‌ سازی اسکاندیناوی را جشن گرفت. 
• در فرانسه، در شهر بزانسون (شهر مهد ساعت‌ سازی فرانسه) و چند شهر دیگر، ساعت ‌های عمومی و ناقوس کلیسا ها در ساعت ۱۰:۱۰ به صدا درآمدند. 
• در شانگهای، فرهنگ هانتانگ برنامه نمایشگاه خود با عنوان «ART SHANGHAI – Touching Infinity» را رونمایی کرد.

مشارکت در این روز نیازی به عضویت رسمی ندارد و هر کسی می‌ تواند با انتشار محتوای خود در شبکه ‌های اجتماعی با هشتگ #worldwatchday به این جشن بپیوندد.

نگاهی مختصر به تاریخچه ساعت

برای درک عمیق‌ اهمیت روز جهانی ساعت، مروری کوتاه بر سیر تحولات ساعت از ابتدای پیدایش تا امروز خالی از لطف نیست. ساعت ‌ها وسایلی برای اندازه ‌گیری زمان هستند که مسیر تکاملی طولانی و پرفراز و نشیبی را طی کرده‌اند.

از ساعت‌ های بزرگ قابل حمل تا ساعت مچی

تاریخ ساعت‌ به قرن شانزدهم در اروپا باز می‌گردد، جایی که ساعت ‌ها از ساعت‌ های فنری قابل حمل که نخستین بار در قرن پانزدهم ظاهر شدند، تکامل پیدا کردند. پیتر هنلین، ساعت‌ سازی آلمانی اهل نورنبرگ، به ‌عنوان مخترع ساعت شناخته می‌ شود. او در سال ۱۵۲۴ نخستین ساعت مچی را ساخت، هرچند که در آن زمان این ساعت‌ ها بیشتر به‌ عنوان اشیایی تزئینی و آویز به گردن یا لباس استفاده می‌شدند.

در ابتدا ساعت ‌های مچی تقریباً اختصاصا مختص بانوان بود و به‌ عنوان جواهرات و زیور آلات تلقی می‌ شدند. یکی از معروف ‌ترین افرادی که از ساعت مچی استفاده می‌ کرد، ملکه الیزابت اول انگلستان بود که ساعت خود را در سال ۱۵۷۱ به‌ عنوان هدیه دریافت کرد. 

مردان در آن دوران عمدتاً از ساعت ‌های جیبی استفاده می‌ کردند.

جنگ جهانی و انقلاب در ساعت مچی

جنگ جهانی اول نقطه عطف تحول ساعت مچی بود. در میدان نبرد، تنظیم دقیق زمان برای هماهنگی توپخانه‌ها و عملیات نظامی از اهمیت حیاتی برخوردار بودند. 

سربازان به ساعتی نیاز داشتند که هر دستانشان را آزاد بگذارد و در عین حال مقاوم باشد. این نیاز عملی باعث شد که ساعت ‌های جیبی به تدریج استفاده نشوند و ساعت‌ های مچی، به‌ ویژه میان مردان، رواج پیدا کند.

نوآوری‌ های کلیدی در صنعت ساعت

نوآوری‌ های پیاپی بعد از جنگ رخ داد در سال ۱۹۲۶، نخستین ساعت مچی اتوماتیک در گرانج سوئیس تولید شد و نخستین ساعت‌ های مچی الکتریکی در سال ۱۹۵۲ توسط دو شرکت آمریکایی و فرانسوی ظهور کردند. اما بزرگ ‌ترین انقلاب در دهه ۱۹۶۰ رخ داد: اختراع ساعت کوارتز که بعد ها در سال ۱۹۶۷، مرکز الکترونیک ساعت ‌سازی در نوشاتل سوئیس نخستین ساعت مچی کوارتز جهان با نام معروف Beta 21 را توسعه داد. این فناوری جدید که با باتری کار می‌کرد و زمان را با ارتعاش یک کریستال کوارتز نگه می‌داشت، انقلابی در صنعت ساعت ‌سازی ایجاد کرد که در دهه ۱۹۸۰ بازار ساعت‌ های مکانیکی را تسخیر کردند که به «بحران کوارتز» معروف شد. 

با این حال، ساعت‌ های مکانیکی همچنان جایگاه ویژه خود را در بازار حفظ کرده‌ اند و به ‌عنوان نمادی از هنر و میراث این صنعت شناخته می ‌شوند.

نتیجه‌گیری

روز جهانی ساعت، که نخستین دوره آن در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵ برگزار شد، پاسخی به یک نیاز دیرینه بود: نیاز به داشتن روزی برای بزرگداشت هنر و صنعت ساعت که قرن ‌ها در ثبت و درک زمان نقش داشته است و انتخاب تاریخ ۱۰/۱۰ به ‌عنوان نماد و برگزاری رویدادهای متنوع در سراسر جهان، نشان ‌دهنده عزم جامعه جهانی ساعت‌ برای تبدیل این روز به یک سنت پایدار است از ساعت‌های آویز پیتر هنلین در قرن شانزدهم تا ساعت‌های هوشمند امروزی و این مسیر تکامل ساعت که شایسته جشن گرفتن در مقیاس جهانی است. روز جهانی ساعت، فرصتی است تا همه ما، فارغ از تخصص یا پیشینه، لحظه‌ای توقف کنیم و به این شاهکار مهندسی و هنری که در دستان ماست، ادای احترام کنیم.